Het oorlelletje dat na drie uur begint te jeuken. De rode streep onder een trouwring. Als je dat herkent, heeft iemand je vast al gezegd « neem chirurgisch staal » of « koop hypoallergeen ». Die antwoorden gaan langs het probleem heen. Wat de reactie uitlokt is niet de naam van het metaal, het is wat er in de legering zit. Hier lees je hoe je er goed over nadenkt, en welke vragen je stelt voordat je een sieraad koopt dat je elke dag draagt.

Hypoallergene sieraden: het woord zegt niets, de legering zegt alles

Laten we beginnen bij de ongemakkelijke waarheid. Het woord « hypoallergeen » heeft in de juwelierskunst geen bindende wettelijke definitie. Het voorvoegsel hypo betekent « minder dan ». Niet « zonder ». Een merk mag het dus op een productpagina zetten zonder gebonden te zijn aan een precieze grenswaarde, en zonder een samenstelling te publiceren.

Wat je zoekt is geen belofte. Het is een legeringssamenstelling.

Want een sieraad van edelmetaal is nooit gemaakt van zuiver metaal. Zuiver goud is te zacht, zuiver zilver ook. Ze worden gelegeerd om een materiaal te krijgen dat je kunt bewerken, zetten en dragen.

Direct gevolg: zeggen « ik draag goud » zegt bijna niets over jouw verdraagzaamheid. 18 karaats goud bevat 750 duizendsten zuiver goud. Er blijven 250 duizendsten andere metalen over. Zij bepalen of je huid reageert. Twee ringen met dezelfde aanduiding 750 kunnen heel verschillende legeringen bevatten.

Nikkel is het meest voorkomende contactallergeen in Europa. Zodra de sensibilisatie er is, blijft ze bestaan. De typische reactie is contacteczeem: roodheid, jeuk, soms kleine blaasjes. Ze verschijnt zelden meteen, eerder twaalf tot achtenveertig uur na het contact, wat verklaart waarom vaak het verkeerde sieraad de schuld krijgt.

Europese REACH verordening over nikkel in sieraden

De Europese Unie regelt dit onderwerp sinds de jaren negentig. De geldende tekst is de REACH verordening, in vermelding 27 van bijlage XVII.

Ze redeneert niet in percentage nikkel in de legering. Ze redeneert in afgifte van nikkel, dat wil zeggen in de hoeveelheid die naar de huid migreert. Wat telt is niet wat het metaal bevat, maar wat het afgeeft.

Twee grenswaarden structureren de tekst. Voor stiften en sluitingen die in doorboorde oren of enig ander doorboord lichaamsdeel worden gestoken, moet de afgifte onder 0,2 microgram per vierkante centimeter per week blijven. Dat is de strengste grenswaarde, omdat het metaal een wond raakt. Voor artikelen in direct en langdurig contact met de huid, oorbellen, kettingen, armbanden en ringen, ligt de grens op 0,5 microgram.

De tekst bepaalt ook dat deklagen geen ontsnappingsroute zijn. Wanneer een stuk bedekt is, moet de grenswaarde twee jaar normaal gebruik lang gerespecteerd blijven.

Onthoud dit: REACH conformiteit is een wettelijke ondergrens, geldig voor alle sieraden die in de Unie worden verkocht. Ze verkleint het risico sterk. Ze heft het niet op voor sterk gesensibiliseerde mensen, die ook onder deze grenswaarden kunnen reageren.

925 zilver en nikkelallergie: mogelijk of niet

925 zilver bestaat uit 925 duizendsten zuiver zilver. De overige 75 zijn, in de overgrote meerderheid van de juwelierslegeringen, koper. Daarom wordt 925 zilver over het algemeen goed verdragen door een huid die voor nikkel gesensibiliseerd is: koper zet niet hetzelfde allergische mechanisme in gang.

Twee nuances, want een karikatuur helpt niemand.

Ten eerste is 925 zilver van nature niet gegarandeerd nikkelvrij. Er bestaan zogenoemde aanloopwerende legeringen die andere metalen inbrengen. Dat is niet de norm, maar het komt voor. De enige manier om zekerheid te krijgen is de samenstelling opvragen.

Ten tweede oxideert 925 zilver. Koper reageert op lucht en op transpiratie. Het sieraad kan zwart worden en de huid tijdelijk aftekenen. Dat is geen allergie, dat is scheikunde, en het laat zich schoonmaken. Onze handelingen staan bij elkaar in de onderhoudsgids.

18 karaats goud en nikkelallergie: de kwestie van witgoud

Hier valt alles op zijn plaats, en hier blijven de gidsen vaag.

Geelgoud van 18 karaat is voornamelijk gelegeerd met zilver en met koper. Het wordt in de regel zeer goed verdragen.

Witgoud roept een echte vraag op. Goud is van nature geel. Om het lichter te maken is een witmakend metaal nodig, en er bestaan twee families legeringen naast elkaar.

Witgoud met palladium. Palladium hoort bij de familie van platina. Het maakt goud wit, het is stabiel, het is nauwelijks allergeen. Dat is de keuze van huizen die letten op huidverdraagzaamheid. Ze kost meer.

Witgoud met nikkel. Nikkel maakt zeer doeltreffend wit en kost veel minder. Het is een historisch wijdverbreide legering, nog altijd aanwezig in een deel van de wereldproductie. Het is ook de legering die problemen geeft bij een gesensibiliseerde huid.

Er komt een derde element bij, dat vaak vergeten wordt: het rodium. Veel witgouden sieraden krijgen een gerodineerde afwerking, een zeer dunne laag van heel hard wit metaal. Zolang die intact is, scheidt ze de huid van de legering eronder. De rodinering slijt, en wordt periodiek opnieuw aangebracht. Een reactie die na twee of drie jaar op een witgouden ring opduikt, is daar heel vaak door te verklaren.

Datzelfde rodium wordt ook op zilver aangebracht, en dat is wat wij doen op onze stukken in 925 zilver. Rodium hoort bij de familie van platina. Het is chemisch inert en staat niet bekend als een gangbaar contactallergeen. Op een gerodineerd zilveren sieraad raakt dus niet meer de legering je huid, maar het rodium.

Twee eerlijke preciseringen zijn nodig. 925 zilver is gelegeerd met koper, niet met nikkel, dus het geeft ook zonder rodinering zelden problemen. En vooral: een laag rodium blijft een laag. Ze slijt uiteindelijk op de wrijvingspunten, en dan wordt de legering weer bereikbaar. Een gerodineerd sieraad is geen definitieve garantie, het is een barrière die onderhoud vraagt.

Een punt van eerlijkheid, want het telt. Wij publiceren hier niet de gedetailleerde samenstelling van onze legering van gerecycled 18 karaats witgoud, omdat we niets willen beweren wat we niet hebben gecontroleerd en schriftelijk bevestigd. Als nikkelverdraagzaamheid voor jou belangrijk is, schrijf ons dan en stel de vraag rechtstreeks. Dat is precies wat je bij elk huis zou moeten doen, ook bij het onze. Als niemand je kan antwoorden, is dat al een antwoord. Om te begrijpen wat het gehalte van 18 karaat inhoudt, zie ons artikel over 18 karaats goud.

Vermeil en gevoelige huid: wanneer de vergulding slijt

Niemand behandelt dit geval. Toch is het heel concreet.

Vermeil is een basis van 925 zilver bedekt met een laag goud van hoog gehalte, van minstens ongeveer vijf micron volgens de Franse benaming. Het is geen gewone goudplating: de laag is duidelijk dikker. Zolang die intact is, is het goud dat je huid raakt.

Maar een laag goud blijft een laag, en ze slijt door wrijving. Niet overal in hetzelfde tempo. Op een ring begint de slijtage onder de vinger. Op een armband verschijnt ze op de randen en bij de sluiting. Op oorbellen gaat het heel langzaam, bij gebrek aan wrijving.

Wanneer de vergulding dunner wordt, komt het 925 zilver weer in contact. Voor iemand met een nikkelallergie verandert dat niets: noch goud noch 925 zilver is in het geding. Voor iemand die op koper reageert, neemt de bescherming met de tijd af.

Het goede nieuws is dat vermeil te herstellen is. De vergulding wordt in het atelier opnieuw aangebracht, de basis is intact. Dat is het grote voordeel tegenover een klassieke goudplating, die niet te redden is.

Ons advies in één zin. Vermeil is een uitstekende keuze voor oorbellen, een ketting of een armband. Voor een ring die zeven dagen op zeven wordt gedragen, reken op een opknapbeurt.

Het sieraad dat jarenlang dag en nacht wordt gedragen

Dit is het veeleisendste gebruik, en het geval dat de gidsen volledig negeren.

Een trouwring valt met geen enkel ander sieraad te vergelijken. Hij blijft 's nachts zitten. Hij gaat mee onder de douche. Hij krijgt zeep, zonnecrème en zweet van het sporten te verduren. Drie mechanismen stapelen zich dan op.

De occlusie. Onder de ring ademt de huid niet en blijft het vocht staan. Die gesloten omgeving verhoogt de migratie van metalen naar de huid. Een ring die twee jaar geen probleem gaf, kan na een erg warme zomer gaan hinderen.

De ophoping van restjes. Zeep en crèmes nestelen zich onder de zetting. Ze irriteren, en men denkt aan een metaalallergie. In een flink deel van de gevallen volstaat het de ring af te doen en schoon te maken.

De slijtage van de beschermlagen. Rodinering op witgoud, vergulding op vermeil. Ze worden dunner, en de huid raakt uiteindelijk de legering zelf.

Wat te doen? De ring één nacht per week afdoen. Hem met lauw zeepwater schoonmaken en helemaal droogmaken. Hem afdoen voor het zwembad. En de juiste maat kiezen, want een te strakke ring houdt het vocht eronder vast: onze gids om je ringmaat te vinden legt de methode uit.

Ben je echt gesensibiliseerd en wordt het sieraad een leven lang gedragen, dan is gerecycled 18 karaats goud de meest rationele keuze. Het is stabiel, het oxideert niet zoals zilver, en het hangt niet af van een oppervlaktelaag die slijt.

Nikkelallergie en oorbellen: wat te doen

Oorbellen zijn de eerste verklikker van een nikkelallergie. Dat is geen toeval: de stift gaat dwars door de huid, en daarom is de wettelijke grenswaarde daar tweeënhalf keer strenger.

Kijk naar de stift voor al het andere. Die is bepalend. Een mooie oorbel in 925 zilver met een stift van onedel metaal is een probleem, ook al is het zichtbare deel onberispelijk. Wees ook op je hoede voor de sluitingen en de vlindertjes: dat zijn de onderdelen die het vaakst worden vervangen, en die het vaakst uit een generieke voorraad komen.

Slaap niet meteen met nieuwe oorbellen in. Doe een geleidelijke proef: een paar uur, dan een dag, dan een nacht. Een reactie heeft twaalf tot achtenveertig uur nodig om zich te tonen, dus twee uur verdraagzaamheid bewijst niets.

De vijf vragen die je stelt voor je koopt

Je hoeft geen scheikundige te zijn. Je moet vijf vragen stellen en luisteren naar de kwaliteit van de antwoorden.

Wat is de exacte samenstelling van de legering, in duizendsten, voor elk aangeboden metaal? Is jullie 18 karaats witgoud gelegeerd met palladium of met nikkel? Is het sieraad gerodineerd, en hoe vaak moet de rodinering opnieuw? Wat is bij vermeil de dikte van de vergulding in micron, en bieden jullie een nieuwe verguldlaag aan? En tot slot: is bij een huidreactie een omruil naar een ander metaal mogelijk?

Een vaag antwoord is niet per se kwade wil. Het is vaak het teken dat het huis zijn productieketen niet beheerst. Voor een sieraad dat twintig jaar gedragen wordt, maakt dat het verschil. We schrijven erover in ons artikel over het veilig online kopen van sieraden en in dat over Franse kwaliteit.

Wat je moet onthouden

Stop met redeneren in namen van metalen. Redeneer in legeringen en in draagduur.

925 zilver wordt over het algemeen goed verdragen door mensen met een nikkelallergie, omdat de legering op koper rust. Geelgoud van 18 karaat is in de grote meerderheid van de gevallen een veilige keuze. Witgoud verdient een precieze vraag over de legering, palladium of nikkel, en een tweede over de rodinering. Vermeil beschermt zolang de vergulding er is.

En voor een sieraad dat je nooit afdoet, blijft gerecycled 18 karaats goud over twintig jaar het rustigste materiaal.

Nog één ding. Is de reactie ernstig of terugkerend, dan kan een dermatoloog plakproeven uitvoeren. Precies weten waarvoor je gesensibiliseerd bent, is beter dan sieraad na sieraad tasten. Wij zijn geen artsen, en dat zeggen we liever hardop.

Verder lezen. Als je zilveren sieraad zwart wordt bij contact met de huid, staat de oorzaak uitgelegd in waarom zilver zwart wordt. Om voor de aankoop tussen de metalen te kiezen, zet onze vergelijking zilver, vermeil of gerecycled 18 karaats goud de criteria op een rij. En voor stukken die je doorlopend draagt, zie onze verwisselbare sieraden.

Veelgestelde vragen

Bevat 925 zilver nikkel?

Meestal niet. De klassieke legering verbindt 925 duizendsten zuiver zilver met koper. Sommige aanloopwerende legeringen kunnen andere metalen bevatten, dus het enige betrouwbare antwoord blijft de samenstelling die het huis verstrekt.

Welk metaal kies je bij een nikkelallergie?

Geelgoud van 18 karaat en 925 zilver zijn de twee veiligste opties in de juwelierskunst. Witgoud kan ook, op voorwaarde dat de legering op palladium en niet op nikkel rust. Stel de vraag voordat je koopt.

Hoe lang na het omdoen van een sieraad verschijnt de reactie?

Een contactallergie heeft doorgaans twaalf tot achtenveertig uur nodig om zich te uiten. Een onmiddellijk ongemak wijst eerder op een mechanische irritatie of op zeepresten. Een proef van twee uur bewijst dus niets.

Is vermeil geschikt voor een gevoelige huid?

Ja, zolang de vergulding intact is, want het is goud dat de huid raakt. De laag slijt met de tijd, vooral op een ring, en dan komt het 925 zilver weer in contact. Opnieuw laten vergulden in het atelier herstelt de barrière.

Waarom wordt mijn huid groen van een sieraad?

Het is het koper in de legering dat reageert met transpiratie en met lucht. Dat is geen allergie en het is niet gevaarlijk. De streep gaat er met zeep af, en ze verschijnt sneller in de zomer of tijdens het sporten.

Wat zegt de Europese regelgeving over nikkel in sieraden?

De REACH verordening stelt grenzen aan de afgifte van nikkel. Minder dan 0,2 microgram per vierkante centimeter per week voor stiften die in een doorboord lichaamsdeel worden gestoken. Minder dan 0,5 voor artikelen in langdurig contact met de huid, deklaag inbegrepen, over twee jaar normaal gebruik.

Fiona